İman ve Ahlâk

İslam dini iman, amel ve ahlak üzerine bina edilmiştir. Hayatımızın her safhasını kapsayan, bulunduğumuz her konumda bizi düzene koyan İslam dini güzel ahlakı temel prensip edinmiştir.

Ahlak; insanın kendisi dâhil varlıklarla ve insanlarla olan ilişkilerinde nasıl davranması veya davranmaması gerektiğini gösteren davranışlar bütünüdür.

Dinimiz iman ve ahlak arasında bir bağ kurarak biri olmadan diğerinin olamayacağını beyan etmiştir. Sevgili Peygamberimiz (sav) “Kim samimi olarak kalbine imanı yerleştirir ve kendini temizler, dilini doğru sözlü, nefsini huzura ermiş, huyunu ahlakını ve davranışlarını dosdoğru duruma getirirse kurtuluşa ermiştir” buyurmuştur.

Huy olarak da tanımlanan ahlak güzel ve çirkin olarak ikiye ayrılır. Bu ayrım insanlara faydası veya zararı nispetinde olmuştur. ‘’İslam güzel ahlaktır.’’ Hadis-i şerifi İslam’ın güzel ahlaka verdiği önemin bir delilidir.

Ailede ahlak

Cenabı-ı Hakk’ın birbirlerine yoldaş ve örtü olmaları için nikâh ahdi ile bağladığı eşler, bu birlikteliği; ancak güzel ahlak çerçevesinde yürütebilirler. Fıtrat gereği kırılgan bir yapıya sahip olan kadın, kocasının anlayışına; evin reisi olarak biraz daha sert yapıya sahip erkek ise yine karısının anlayışına sığınır. Bu anlayışla karşılama ise; ancak güzel ahlakın sonucudur. Güzel ahlaka sahip olmayan çiftler için bu durum kavgayla, belki de daha ilerisi ayrılıkla sonuçlanır Sevgili Peygamber Efendimiz (sav) ‘’Müminlerin imanca en mükemmeli; ahlakı en güzel olanı ve ailesine yumuşak davrananıdır.’’ Buyurmuştur.

Allah-u Teâla’nın bir hediyesi, lütfu olan çocukları İslam’ın emrettiği şekilde eğitmek anne, baba üzerine bir borç, çocuğun anne, baba üzerindeki hakkıdır. Hiçbir anne/baba çocuğuna güzel terbiyeden daha üstün bir hediye veremez. Onun ahretine yardımcı olacak ilimleri kazandırması ise en büyük hediyedir. Lokman (as) oğluna ‘Yavrum! Ulemanın dibine sokul. Onlarla uğraşma yoksa sana buğz ederler. Dünyadan yetecek kadar bir şeyler al. Kendini tamamen dünyaya kaptırıp, içine dalma. Zira bu ahretine zarar verir.’ Şeklinde nasihat etmiş, evlada verilecek en güzel nasihatin ahrete yönelik olacağını belirtmiştir.

Komşulukta ahlak

Aynı mahallede, çevrede yaşadığımız komşularımızla iyi geçinmek komşuluk hakkına riayettir.  İyi geçinmek ise güzel ahlaka sahip olmakla gerçekleşir. Her zaman yüz yüze baktığımız, aynı camide cemaat olduğumuz, özel durumlarda yardımını aldığımız ya da yardımına koştuğumuz komşularımızla iyi geçinmek, güzel ahlakla muamele etmek İslam dininin bize getirmiş olduğu temel prensiplerdendir.  Peygamber Efendimiz (sav) ‘’Cebrail bana komşuya iyilik etmeyi tavsiye edip durdu. Neredeyse komşuyu komşuya mirasçı kılacak sandım’’ buyurarak komşularımızla güzel geçinmenin ne kadar önemli olduğunu anlatmıştır.

Bu güzelliği hayatlarına aktarmaya çalışan Allah dostlarından Malik Bin Dinar’ın yaşadığı bir hadise buna çok güzel örnektir:

“Malik Bin Dinar’ın Yahudi bir komşusu vardı. Yahudi, evinin kanalizasyon çukurunu, kötülük olsun diye, Malik Hazretlerinin odasının arkasına yaptı. Odadan içeri sızıntı oluyor, pis koku çok rahatsız ediyordu. Malik Bin Dinar, her gün sızıntıları temizler, pis kokuyu giderici güzel kokulu şeyler yakardı.

Yahudi, Malik Bin Dinar’ın rahatsız olduğunu anlıyordu. Fakat şikayete gelmemesine hayret ediyordu. Malik Bin Dinar’ın yerine kendisinin sabrı taştı. Malik Bin Dinar’ın evine geldi. Pis kokuyu duyunca dedi ki:

-Ey Malik! Bu koku ne böyle? Malik,

-Burada kokulu şeyler yakıyorum, diye cevap verince, Yahudi şöyle dedi:

-Hayır, bu koku kanalizasyon kokusudur. Bak duvardan sızıyor. Ne diye bana söylemiyorsun? Bunun üzerine Malik şöyle buyurdu:

-Eğer söyleseydim, sen üzülebilirdin. Bizim dinimizde, komşuyu üzmemek ve ondan gelen eziyetlere katlanmak vardır. Komşuyla kavga ve gürültü etmek yoktur. Yahudi bu sözler karşısında sarsıldı. Dedi ki:

-Ben bugüne kadar İslam dinine düşman idim. Şimdi İslamiyet’e hayran kaldım. Böyle güzel ve tatlı hükümler; ancak hak olan bir din de bulunur. Ey Malik, Müslüman olmam için ne lazımsa derhal yapmaya hazırım.

Yahudi, Kelime-i Şehadet getirdi ve iyi bir Müslüman oldu.’’

Sabır ve güzel ahlakın imtihanı olan bu durumun aynısı ya da bir benzeri her zaman, her yerde başımıza gelebilir. Ancak imtihan yine sabır ve güzel ahlakla kazanılır.

Akrabalıkta ahlak

Kan bağı ve evlilik vesilesiyle birbirimizle akraba olduğumuz yakınlarımızla irtibatı kesmemek, zor zamanlarında maddi, manevi yardımda bulunmak güzel ahlakın bir neticesidir.  Kur’an-ı Kerim’in birçok ayetinde kesin olarak emredilen sıla-i rahim güzel ahlakla muamelenin olmadığı yerlerde zayıflamış, hatta kopmuştur. Vermeyene vermek, gelmeyene gitmek, zulmedene af ile muamele etmek ile bu bağ tekrar birleşir. Hz. Peygamber  (sav) ‘e bir adam gelerek şöyle dedi:

-Ya Rasulallah, benim akrabalarım var. Kendilerine gidiyorum; ama onlar bana gelmiyorlar. Bana haksızlık ediyorlar, ben affediyorum. Bana kötülük ediyorlarsa ben karşılığında iyilik ediyorum. Onlara bana yaptıkları gibi muamele edeyim mi?

Rasulullah (sav) şöyle buyurdular:

-Hayır, olmaz. Onlara aynıyla mukabelede bulunursan onların yaptıklarına ortak olmuş olursun. Sen faziletli olanı tercih et. Sen böyle yaptıkça Allah’ın yardımı seninle beraberdir.

En güzel ahlak örneği

İnsanlara rehber, önder olarak gönderilen Sevgili Peygamberimiz (sav) ahlak konusunda bütün güzellikleri kendi yaşantısıyla bizzat göstermiştir. ‘Muhakkah ki sen yüce bir ahlak üzeresin’ (Kalem-4) ve ‘Andolsun Allah’ın elçisinde sizin için Allah’a ve ahret gününe kavuşmaya inanan ve Allah’ı çok anan kimseler için (uyulacak) en güzel örnek vardır’ (Ahzab-21) ayet-i kerimeleri bu gerçeği dile getirmiştir. Sevgili Peygamber Efendimiz de ‘Ben ancak güzel ahlakı tamamlamak üzere gönderildim’ ve ‘Beni Rabbim terbiye etti, ne güzel terbiye etti’ buyurmuştur. Peki Efendimiz (sav)’in ahlakı ne idi? Hz. Aişe ( R.ANHA)’dan gelen bir hadis-i şerif’te ‘Rasulullah’ın ahlakı ‘Kur’an idi’ buyurulmuştur.

Kur’an’ın hükümlerini hayatımıza aktarmakla, Rasulullah’ın ahlakıyla ahlaklanmış oluruz. Ve onun ahlakıyla ahlaklandıkça inşallah gerçek güzelliği kazanmış oluruz.