Geçmişten Günümüze Konya Meczupları

GİRİŞ

Sözlükte “kendine çekmek, yaklaştırmak” anlamındaki cezb (cezbe) kökünden türeyen “meczûb” kelimesi tasavvufta, bir daha kendine gelmemek üzere Allah’ın aniden kendine çektiği, dost edindiği ve daimi surette huzurunda bulundurduğu velileri tanımlamak için kullanılmıştır.

Dinî duygu ve heyecanlara genellikle cezbe denir ve bu anlamda her dindar kişi ve salik az çok cezbe sahibidir. Mutasavvıflar, bir anda Hakk’ın katına ulaşan meczupların bu yüce mertebeyi kendi gayretleriyle kazanmadıklarını, bunun kendilerine Hakk’ın bir lütfu olduğunu söylerler. Cezbe aklı baştan alan bir hâl olduğundan meczuplar ömür boyu kendilerinden tamamen veya kısmen geçmiş bir durumda yaşarlar. Günlük işlerini yönetip düzenleyemedikleri gibi dinî emir ve yasaklara zahiren tam olarak riayet etmezler. Dinî yükümlülüğe temel oluşturan aklî dengeye tam anlamıyla sahip olmadıklarından dinin emir ve yasaklarıyla da yükümlü sayılmazlar (…).

Takıyyüddin İbn Teymiyye de güçlü bir sevgi ve zikir sebebiyle içine aşk ateşi düştüğü için aklı başından giden kişinin söz ve hâllerinde mazur olduğunu, bu durumda iken söylediği sözler ve davranışları sebebiyle kınanamayacağını, Allah’ın meczuplara akıl ve hâl verdiğini, sonra akıllarını başlarından alıp onları cezbe hâlinde bıraktığını, dinin emir ve yasaklarına uymaktan da muaf tuttuğunu söyler (…).

Abdurrahman-ı Câmî, meczupları hakiki meczuplar, bunlara benzemeye çalışanlar ve meczupluk taslayanlar diye üçe ayırır (…).

Gelecekle ilgili olarak verdikleri haberlerin bazen doğru çıkması, bazen da hikmetli sözler söylemeleri meczupların halkın gözündeki itibarını arttırmış, bu da dinî hükümlere ve ahlâk kurallarına uymayan söz ve davranışlarının mazur görülmesine sebep olmuştur (…).

Bütün İslam âleminde rastlanan meczuplar bulundukları çevrelerde büyük saygı görmüş, meczup sıfatı birçok sufinin unvanı olarak kullanılmış, ölen meczuplara türbeler yapılarak kabirleri ziyaretgâh haline getirilmiş, adlarına mescidler ve camiler yapılmıştır. Bazı meczupların diğerlerinden daha üstün olduğunu belirtmek için onlara “kutbü’l-meczûbîn” denilerek ruhaniyetlerinden feyiz alınması gerektiğine ve keramet sahibi olduklarına inanılmıştır. Ayaşlı Şâkir Efendi ve Neyzen Tevfik son devrin tanınmış meczupları arasında zikredilebilir (Uludağ 2003: 285-286).

Bu tür meczupların yanında ve hatta bunlara nispetle daha çoğunlukta olan bir tür meczuplar daha vardır. Bunlar halk tarafından genellikle “deli” olarak nitelendirilirler. Bu tür meczupluk doğuştan olabildiği gibi maruz kalınan maddi-manevi ağır bir travma sebebiyle sonradan da oluşabilmektedir. Makalemizin konusunu oluşturan meczupların hemen hemen tamamı bu tür meczuplardır.

KONYA ÇARŞISI’NIN GÜLLERİ

1. Meczuplar

Konya’nın, henüz kentleşme hatta anakentleşme sürecini yaşamadığı, dolayısıyla şehir kimliğini taşıdığı yıllar… Kapı ve Aziziye camileri merkezli Konya Çarşısı’nın esnaf, tüccar ve zanaatkârları gibi olmazsa olmazlarındandır meczuplar. Çarşı sakinlerince veli mesabesinde görülen bu meczuplar “Konya Çarşısı’nın gülleri”dir. Bunlar, her biri kendine özgü marifetleri olan kişilerdi. Onları sadece Konya Çarşısı’ndaki esnaf değil, herkes tanırdı. Onlar, hiç kimseye zararları olmayan kimselerdi. Kimisi dinî nasihatlerde bulunur, kimisi uğur dağıtır, kimisi güzel sesiyle gazel çeker ve kimisi de Hükümet Meydanı’nda siyasi nutuklar atardı. Hiçbir zaman el açmazlardı. İsteyenler, onları çağırır ve gönüllerinden ne koparsa verirlerdi. Bu yardımların yapıldığı gün genellikle perşembe günü olurdu ve verilen paraya da “perşembelik” denirdi.

Onların kendi aralarında kurdukları gayriresmî dernekleri vardı, birbirlerini kollarlardı. Bir düğün veya cenaze anında hepsi haber alır ve arzı endam ederlerdi. Aslında onlar davetsiz misafirlerdi. Her düğün pilavının baş konuğuydular. Onlara ölçüsüz yemek verilirdi. Hatta giderken tencereleri veya zembilleri ayrıca doldurulurdu. Ramazanlarda topluca, özel olarak ağırlanırlardı (Odabaşı 1998: 187).

Çoğu insanın “deli” deyip geçivereceği bu insanları diğer Konya ahalisi de oldukça dikkate alırdı. Zaman zaman şakalarıyla bunları kızdırsalar da; hiçbirini kırmayı akıllarının ucundan bile geçirmezlerdi.

Konya Çarşısı’nın bu gülleri, otuz ramazan iftarını da davetsiz geçirmezlerdi. Bu iftar davetlerinin takvimi ramazan girmeden ayarlanır, biterdi. İmrenip de bir davet de ben yapayım, diyenler gelecek ramazanı beklemeliydi.

İftar daveti için güllerin tek tek davet edilmesine gerek yoktur. Birinin durumdan haberdar edilmesi, tekmilinin iftarın verileceği evde toplanmasına yeterdi.

Meslek erbaplarını meşgul eden iç çekişme ve kıskançlıklar Konya gülleri için de ayniyle vakidir. Bu vakıa onların iftar sofralarına dek uzanır. Yemekler döküm saçım yenir, kahveler çaylar da öylesine içilir. Bütün ikramlardan sonra bunları gönderme zamanı gelip çattığında evi birbirine katma meşgalesine düşmüş gülleri kırmadan uğurlamanın tek yolu tren tren oyunudur. Davetin akillerinden biri hemen ayağa kalkıp tren taklidine başlar. Bunu gören güller birer birer bu trene eklenir. Bu ilginç katar, kapılarının açılmasıyla evin bütün odalarını dolaşmaya başlar. Evin odaları arasında cereyan eden bu turlamaların akabinde güller, ardına kadar açılmış cümle kapısından dışarı uğradıklarının farkına bile varamazlar. Durumun farkına vardıklarında ise kapı çoktan kapanmıştır.

Günümüzde bütün güllerin yitirilmesi, yeni türeyenlerin de hâl ve tavırlarıyla bunların yerlerini dolduramaması sonucu gül iftarları da tarihe karışmıştır (Işık 2012: 36).

Konya Çarşısı’nda iz bırakan meczuplar şunlardı:

Ali Hoca

Ali Hoca
Konya’da doğdu. Ali Efendi diye de tanınırdı. Ailesi Konya eşrafındandı. Özel Füyûzat-ı Hamidiye Mektebinin ilk ve rüştiye kısmında okudu. Bir süre hafızlığa çalıştı. Füyûzat-ı Hamidiye Mektebinin faaliyette bulunduğu dönemler dikkate alındığında onun 1880-1890 yılları arasında doğması muhtemeldir. Ali Hoca gençlik yıllarında sarıklı, entarili; düzgün ve bakımlı bir vaziyette dolaşırdı. Kur’an-ı Kerim’i güzel okuduğu için, zaman zaman Kapı Camii’nde ezan ve aşır okuduğu olurdu. Ali Hoca daha sonraları, nedendir bilinmez, meczupça yaşamağa başladı.

Ali Hoca, 1950’li yıllarda kış yaz bağrı açık, koynunda büyük bir masa saati, büyükçe bir Kur’an-ı Kerim ve birkaç kitapla dolaşır dururdu. Bazen yerlerden kâğıt topladığı da olurdu. Evini, aklı başında olan hanımı çekip çevirirdi.

Ona Alâeddin Caddesi’nde, Kapı Camii ve Hükümet Binası çevresinde, çarşı-pazarda, her zaman rastlamak mümkündü. Kendi hâlinde sessiz, sakin bir insandı. Lüzumsuz laf ettiği hiç görülmezdi. Kimseden bir şey istemez, fakat verilenleri de geri çevirmezdi.

Ali Hoca, hayvanlarını kırbaçlayan araba sürücülerine çok kızar, onların ahir ömürlerinde ekmek bulamayacaklarını söylerdi. Onun bazen elini omuzu üzerinden arkaya doğru salladığı olurdu. Niye böyle yaptığını soranlara: “İşe yaramayan şeyleri arkama atıveriyorum” derdi.

Halk arasında pek çok menkıbe ve kerametinden bahsedilen Ali Hoca, 1960’lı yılların başında vefat etti (Uz ts.: 188).

Onun gösterdiği bir kerameti merhum araştırmacı-yazar Mahmut Sural (1914-1987) şöyle nakleder:

“Adamın biri Ali Efendi’ye “Ben ne zaman öleceğim?” diye takılır, Ali Efendi cevap vermez geçermiş. Adam bir gün Ali Efendi’yi yakalayıp ısrar etmiş. “Ben ne zaman öleceğim?” diye. Ali Efendi gününü, yerini, saatini söyleyerek bir eşek üstünde öleceğini haber vermiş ve adam cidden eşek üstünde, Ali Efendi’nin söylediği yer ve saatte ölüvermiş.” (Sural 02.01.1976: 3).

Ona dair rivayet edilen ibretamiz bir menkıbe de şudur:

Çarşı esnafından biri, bir akşam evinde yemekli olarak önemli bir insan grubunu ağırlayacakmış. Hanımı, evde eksik olan malzemeyi listeleyip beyine vermiş. Bunları vakitlice tedarik edip eve ulaştırmasını da sıkı sıkı tembihlemiş. Sabah erkenden dükkânını açan esnaf, vakit geçirmeden hanımının ihtiyaç listesini eksiksiz tamam edip heybesine de güzelce yerleştirmiş. Olacak ya, dükkânı âdeta müşteri akınına uğramış, soluk aldırmıyorlarmış ona. Bakmış siparişler eve gecikecek; ala vere arasında heybesini evine ulaştırıverecek tanıdık bir yüz gözlemeye başlamış. İyice daraldığı bir anda Ali Hoca karşıda görünmez mi. Esnaf hemen Ali Hoca’ya ünleyip eliyle dükkânına gelmesini işaret etmiş. Doğruca dükkâna gelen Ali Hoca: “Buyur ağa” demiş. Adam, durumu izahla Ali Hoca’dan heybesini çarçabuk evine ulaştırmasını rica etmiş. Adamın sözünü iki etmeyen Ali Hoca hemen heybeyi omzuna vurup dükkândan ayrılmış.

Akşam evine dönen adamı, hanımı mahkeme duvarı gibi bir suratla karşılamış. Ardından da ihtiyaç listesinin akıbeti sorusu yüzünde patlayan bir şamar olmuş. Sabahki safahatı izahla hanımına istediği malzemeleri Ali Hoca’yla vakitlice gönderdiğini söylemiş; ama nafile…

Ertesi günü dükkânını açan adam, hesap sormak için dükkânının önünde Ali Hoca’yı gözlemeye koyulmuş. Nihayet Ali Hoca cadde başında görününce dükkânına kadar gelmesini beklemeden soluğu Ali Hoca’nın yanında almış ve hışımla heybeyi niçin evine götürmediğini sormuş. Ali Hoca oldukça rahat, emaneti yerine ilettiğini söylemiş. Adam, Ali Hoca’yı yalan söylemekle suçlayınca Ali Hoca: “İnanmazsan düş ardıma da doğru söylediğimi göstereyim” demiş. Ali Hoca önde adam ardında yola koyulmuşlar. Kısa yolculuk Üçler Mezarlığı’nda bir mezarın başında nihayetlenmiş. Ali Hoca, işte emanetin, diyerek kabrin üstündeki ağacın bir dalına asılı heybeyi göstermiş. Kızacağını mı güleceğini mi bilemeyen adam, Ali Hocaya: “İyi de Ali Hoca burası bizim ev mi?” diye sorunca Ali Hoca’nın, öfke rengine bulanmış ses tonuyla verdiği “Behey adam, senin asıl evin burası; ama çok ihmal ediyorsun!” cevabıyla mezarın üzerine yığılmamak için kendini zor zapt etmiş.

Bekereli Mustafa
Eski Konyalılar makaraya “bekere” derlerdi. Bekereli Mustafa, makaranın bir ucunu keserek emzik (ağızlık) yapar, sigarasını da makaranın diğer ucuna takarak tüttürürdü. Bundan dolayı Konya’da “Bekereli Mustafa” olarak tanınmıştı.

Çok sakin, sessiz ve sevimli bir meczuptu. Topraklık’ta, ağabeyinin yanında otururdu. Yengesi ona iyi baktığından üstü başı hep temiz olurdu.

Eskiden her Konyalının evinde kümesi bulunur, bu kümeslerin sokağa açılan birer de deliği olurdu. Hayvanlar akşamları yemlenerek kümese sokulduktan sonra bu delikler kedi, köpek, tilki gibi hayvanlar girmesin diye bir tıkaçla kapatılırdı. Bekereli Mustafa, seher vakitlerinden de önce evinden çıkar, yolunun üstündeki kümes tıkaçlarını deliklerinden çeke çeke Hacı Ömerler Camii’ne[1] kadar gelir, sabah namazlarını orada eda ederdi. O semt halkı, Mustafa’nın bu işi yaz-kış bir defa aksatmadığın söylerlerdi.

Çoğu meczup gibi, o da camiye ve cemaate pek meraklı idi. Öğle ve ikindi namazlarında, çokça Kapı ve Aziziye camilerine gider, müezzinin arkasına durur, müezzin İhlâs okurken, kamet ederken o da onunla birlikte mırıldanırdı. Bildiği kelimelerin tümü on beş yirmiyi geçmediği gibi gerektiği biçimde namaz kılmayı da bilmez; herkesle birlikte yatar, kalkardı.

Kendisini sevenler, onu esnaf kahvelerinin önüne oturtur, sigara, çay, kahve ikram ederlerdi. Önce sigarayı yakar, sonra ağızlığa geçirir, makarayı da ağızlığa tutturarak durmadan çekiştirir, etrafını dumana boğardı. Etraftan: “Aman Mustafa, korktum” dendikçe o sigarayı daha sık bir biçimde çeker ve korktuğunu söyleyen adamın üstüne üstüne üfürür, öbürü sakınır gibi yapınca da, bundan büyük bir zevk duyardı. Bu sırada gelen kahveyi almadan önce bacak bacak üstüne atar, şöyle bir kurulur, bundan sonra da kahvesini höpürdetmeye başlardı.

Mustafa’nın bir marifeti de gramofonluk görevi yapmasıydı. Sırtında bir el, kol çevrilirmiş gibi döndürülünce Mustafa, sözde çalmaya başlayan bir gramofon kesilir, incecikten bir sesle cızırdamaya başlardı.

Küçük yaştaki çocukları pek sever, onlara hayran hayran bakar ve izlerdi. Eğer çocuklar ürküp kaçarlarsa peşlerine düşer kovalardı.

Sabahları evden elinde bir sepetle çıkar, nereye giderse gitsin, bu sepeti gözü gibi korurdu. Kimseden bir şey istemez, ancak hayır sahipleri ne verirse onu alırdı. Yiyecek maddeleri sepete konulur, paralar cebe giderdi (Sural 05.01.1976: 3).

Zeytinci Ömer Ağa
Yine merhum Sural’ın naklettiğine göre Zeytinci Ömer Ağa, korkunç ve saldırgan bir adamdı. Esrar içmekten delirdiği söylenirdi. İstanbul’da Bakırköy Akıl Hastanesinde bir süre tedavi görmüş, dönüşünde hayli uslanmış, zaman zaman şiddet tepkileri görülmüşse de zararlı olmamıştır.

Ömer Ağa’nın en çok kızdığı şey, birisinin önünden geçmesiydi. Eğer öyle bir şey yapan olursa, hemen geri döner, o da önünden geçenin önünden geçerdi. Güçlü kuvvetli, iri yarı bir adamdı. Babamı çocukluktan tanıdığı için bizim dükkâna gelir, abuk subuk söylenir durur, ikram ettiğimiz çay veya kahveyi içer, giderdi. Yılda bir defa yemeni yaptırır, parasını babam almak istemez, o zorla verirdi, hem de değer fiyatından… Bir gün şöyle bir şey söylemişti, net olarak hatırlıyorum.

“Yolda gelirken, biri birine sövdü. O demek istedi ki: ‘Ben eşeğim!’ Öbürü de ona aynı biçimde sövdü. O da demek istedi ki: Ben eşşoğlu eşeğim!” Ve deli deli, sürekli bir kahkaha bıraktı, ekledi: “Bana deli diyorlar, desinler. Delilik eşeklikten iyidir…”

O zamanlarda ben daha çok gençtim. Delinin söylediklerinden daha çok davranışları beni etkiliyordu. Bu sözlerin gerçek anlamını daha sonraları anladığım zaman, Ömer Ağa’nın deliliğine şaştım. Bu Ömer ağa sokaklardan geçerken, çocuklar taşa tutar, o kocaman iri yarı adam bu taş yağmurlarından korunmak için öyle atik sekişler yapar ve kendisini bu taşlardan korurdu ki, şaşardım (Sural 05.01.1976: 3).

Çavuş
Gerçek adı bilinmeyen bu meczup, merhum Sural’ın belirttiğine göre Konyalı iyi bir ailenin çocuğu idi. Rivayete göre Birinci Dünya Savaşı’nda esir düşmüş ve bu sırada akli dengesi bozulmuştur. 1925’lerde falan Konya’ya dönen Çavuş’u, bir ip cambazı “Abdurrahim’in Hanı”nda yaptığı gösterilerde palyaço gibi kullanmak istemiş, fakat Çavuş bu işi becerememiştir. Bundan sonra, Konya’nın nekrelerinden[2] sarraf Evcizade Fehmi ile sarraf Kel Ahmet, Çavuş’a bir boya sandığı yaptırmış, Çavuş, sözde ayakkabı boyacılığı yapmaya başlamıştır. Ama Fehmi ile Ahmet efendilere şenlik de lazımdır. Çavuş, Kel Ahmet Efendi’nin dükkânının önüne boya sandığını koymuş, kendisi de boyacı iskemlesine azametle kurulmuş, bir taraftan sigara içmekte, bir taraftan da müşteri beklemektedir. Bir gün Sarraf Fehmi, bir başka boyacı çocuğun eline bir beş kuruş sıkıştırıp: “Çavuş’un önünden geç ve: ‘Çek burnunu Çavuş’ deyip kaç” diye tembih eder. Rahmetlinin burnu da hatırı sayılır bir burundu. Boyacı çocuk Çavuş’un önüne gelip: “Çek burnunu be Çavuş Ağa, geçemiyoruz” deyince Çavuş: “Ana anasını avradını…” diye parlar ve çocuğun ardına düşer. Etraf gülmekten katılır. Sonraları, bu “Çek burnunu Çavuş” sözü adamı bizar etmiş, her gelip geçen “Çek burnunu Çavuş” demeye başlamış. Lakin zamanla Çavuş buna alışınca da işin tadı kaçmıştır. Ama Fehmi Efendi bir başka çare bulur. Bir şişe rakı getirtip, Çavuş’a bir hamlede içtirip bırakır. Çavuş sandığının iskemlesine oturur, sigaranın birini yakıp birini söndürürken rakı tesirini gösterir ve Çavuş yerinden fırlayıp, gelene geçene sövmeye başlar. Güçlükle teskin ederler. Bu defa: “Sen çavuşken talimi nasıl yaptırırdın, haydi bir daha yaptır da görelim!” diyerek eline tüfek yerine, eline bir de sırık tuttururlar. Çavuş, cadde ortasında kumandalar vermeye başlar. Yat, kalk, silah doldur gibi hareketleri tekrarlar, Sarraflar İçi bir ana baba gününe döner. Kalabalığı gören Çavuş coşar, marş marşlarla bir o yana, bir bu yana koşar, orada birikenler gülmekten katılır.

Çavuş sonraları saldırgan olmaya başlamış, bu sebeple de Bakırköy Akıl Hastanesine gönderilmiş ve İstanbul’da ölmüştür (Sural 06.01.1976: 3).

Halid Baba
Uzunca boylu, zayıf bünyeli, yaşlı bir kişi idi. 1950-1955 yılları arasında Konya’da bulunmuştur. Söylendiğine göre Nakşî tarikatına mensup olgun bir dervişti. Konya’da manevi bir emir üzerine gelmişti. O zamanın Konyalı dervişlerinden bazıları Halid Baba ile meşgul olmuş, fakat o bunların ikramlarını kabul etmeyerek, o da Pakistanlı Hamza gibi, yaz kış Kapı Camii’nin kuzey taşlığında yatıp kalkmıştır.

Zaman zaman türlü kılıklara girer, iki omzundan çaprazlama geçirilmiş kırmızı bezlere bürünür, elinde iki üç değnek veya baston ile dolaşırdı ve dans eder gibi bir yürüyüşü vardı. Ne yer, ne içer, kimse bilmezdi.

1955 yılıydı. Rahmetli öğretmen Memduh Yavuz Süslü ile bir gece evlerimize giderken Kayalı Park’ın önünde, elinde değnekler, omuzlarından aşağılara doğru indirilmiş kırmızı bezlerle karşımıza gelmiş, Süslü elini öpüp hatırını sormuştu. Halid Baba Süslü’ye verdiği cevapta: “Evlat, zamanımız geldi, artık Hakk’a yürüyeceğiz, yakındır.” demişti. Aradan çok geçmedi, duyduk ki, Halid Baba Kapı Camii’nin duvarlarına pislemiş ve yapılan şikâyet üzerine de polis tarafından İstanbul Akıl Hastanesine gönderilmiş. Ve yine çok geçmedi, Halid Baba’nın ölüm haberi geldi (Sural 07.01.1976: 3).

Derviş Mustafa Ağa
Derviş Mustafa Ağa, merhum Sural’ın gençlik yıllarında yaşlı bir kişidir. Mustafa Ağa, omzuna aldığı bir sırığın iki ucundaki iri kovalarla su taşır, sakalık yapardı. Küçümencik bir vücut yapısı vardı, gözleri şehla idi. Su taşırken güzel sesiyle ilahiler söyler, bu işi neşe içinde yapardı. Ve çok sevimli bir ihtiyardı. Yaşı ilerleyince sakalığı bırakmış, hamiyetli Konyalıların yardımlarıyla hayatını sürdürmeye başlamıştı. Bu sıralardaydı. Piri Paşa Camii’nde, Hacı Veyiszade Hacı Mustafa Efendi’nin bu camide imam olduğu yıllarda, bir teravih namazında rahmetli Derviş Mustafa Ağa önümüzdeki safta namaza durmuş, namazda iken pantolonu düşüvermişti. Mustafa Ağa bir elini göğsünde tutarak, diğer eliyle pantolonunu yukarıya çekmeye çalışıyor ve tabii başaramıyordu. Sağ ve solumda bulunan Öğretmen Arif Etik ve tanınmış işadamlarımızdan Osman Sakallı’yla kendimizi tutamayıp makaraları koyuvermiş, namazlarımızı bozmuştuk.

Daha sonraları, daha çok ihtiyarlamış ve kendisine bakamaz hâle gelmiştir. Derviş Mustafa Ağa bu durumdayken, Doğanlar Mahallesi’nden birisi Mustafa Ağa’yı sözde himayesine almış, bir eşek üstünde köy köy dolaştırarak, adamcağızı alet edip dilendirmiştir. Hayatında hiç kimseden hiçbir şey istememiş olan rahmetli Derviş Mustafa Ağa, alın yazısının bu tecellisine de katlanmış, hiçbir şikâyeti olmamıştır. Ve sessiz sedasız bu âlemden göçüp gitmiştir (Sural 07.01.1976: 3).

Demirci Mehmet
Konya’nın en ünlü demirci ustalarından biri olduğu söylenirdi. Günün birinde bir tarikata intisap etmiş, işini gücünü terk ederek kendisini ibadete vermiştir. Sonraları işi deliliğe vurmuş, dayanılmaz bir perişanlık içinde hayatını sürdürmüştür. Kendisini yakından tanıyanlar deli olmadığını bilir, saygı gösterirlerdi, ama o yine en ciddi bir konu tartışılırken bile delilik belirtileri gösterirdi. Kanun yolundan hiçbir sakıncası olmayan, fakat kendi inançlarıma göre vicdanımı kemirecek bir işi yapmayı tasarladığım bir günde, yolumu kesip: “Sen boş yere böyle şeyleri düşünüp durma. Sen o işi yapamazsın. Gerek kanunen ve gerekse şer’an izin olsa bile, vicdanını kemirecek işleri aklından geçirme.” deyip hemen benden ayrılmış ve beni şaşkınlığa uğratmıştı.

Ümmi olmasına rağmen tasavvufu çok iyi bilirdi. Yaz kış, yıllarca sırtında bir sırığa takılmış ağır bir torba ile bir ibrik ve içi kül dolu bir teneke mangal taşıyarak yaşamış, yırtık pırtık çullar içinde ömür sürmüştür. Son demlerinde ve kış mevsimlerinde köprü altlarında, şehir dışında kazdığı çukurları ateşle ısıttıktan sonra gecelerini bu çukurların içinde geçirmiştir (Sural 07.01.1976: 3).

Öksüz Mehmet
Çocukluk ve gençlik yıllarımın yakın arkadaşıydı Öksüz Mehmet. Ermeni tehciri sıralarında sokakta bulunmuş ve Hediye abla adında bir kadın alıp büyütmüştü. Bu sebeple Ermeni asıllı olduğu söylenirdi. On, on iki yaşlarındayken hem Kur’an’a çalışır, hem de sabahları çörek satardı. Bu sebeple kendisine “Çörekçi” de denilirdi. Hacı Veyis Efendi’den ve oğlu Hacı Mustafa Efendi’den Kur’an dersleri almış, hafız olmuştur. Bu arada da Zekâi Efendi’den de usul dersleri almış, daha sonra İstanbul’a giderek Ortaköy camilerinden birinin müezzini olmuş, sekiz on yıl orada kalmıştır. Sonra Konya’ya dönmüş, Süt Tekkesi Camii’nin imamlığına getirilmiş, bu görevdeyken de akli dengesini yitirdiği sanılmıştır. Bunun sebebi son zamanlarında kendisini tamamen tasavvufa kaptırmasıdır. Ve yine bu sebepledir ki, camiyi cemaati terk etmiş, en sevdiği arkadaşlarından bile kaçar olmuştur. Eşi, onun bu hâline dayanamamış evini terk ederek kardeşinin yanına gitmiş, rahmetli Öksüz Mehmet, gözlerden uzak yerlerde dolaşır olmuştur. Emeklilik aylığından aldığı çok az bir para ile karnını doyurmuş, önceleri pek temiz giyinen merhum, üstünü başını ihmal eder olmuştur. Bundan üç dört yıl önce ve bir kış mevsiminde, kiraya verdiği evinin bodrum katında uyurken sessiz sedasız vefat etmiştir.

Rahmetli Öksüz Mehmet’in tatlı ve yanık bir sesi vardı. Kur’an-ı Kerim’i pek güzel kıraat eder, güzel Mevlid okur, pek çok ilahi bilirdi (Sural 07.01.1976; 3, 5).

Ahmet Ağa
Merhum Selçuk Es (1911-1980), Büyük Konya Ansiklopedisi adlı uzun tefrikasında Ahmet Ağa’ya dair şu bilgileri verir:

“Ahmet Ağa (Hacı): Otuz-kırk sene evveline gelinceye kadar çarşı esnafının iyi tanıdığı ve hörmet ettiği çarşı meczublarından bir şahıstır. Ahmet Rasih İzzet Koyunoğlu ağabeyimizin ifadesine göre bu şahıs sabahları çarşıda elinde ufak çapda bir lengeri ile Bakkalları, sebzecileri dolaşır buradan aldığı çeşitli kuru, yaş sebzelerle kasaplara geçer oralardan verilen yağlı et parçalarını hep bir araya karıştırır. İhtisab şadırvanında temizce yıkadıktan sonra hangi fırına tesadüf ederse orada pişirtir, iki ekmek de alarak yaz günleri koyu bir gölgelikde, kış günleri esnaf kahvesi köşelerinden birine çekilir, karnını doyurur, akşama doğru yatacağı yerine giderdi. Bu adam hakkında kesin bir bilgi yokdur. Yalnız Koyunoğlu ağabeyimizin ifadesine göre bu zatın evvelce Konya’da Ticaret’le iştigal ettiğini, hac farizasını ifadan sonra Konya’da uzun yıllar ticaret sahasında çalışdığı, Birinci Dünya Savaşı yıllarında iflas etmesi ile akli muvazenesini de zayi ettiğini söylemiştir. Tahminen 1935 yılları sonunda ölmüşdür.” (Es, Arşiv)

Mahmut Sural da, merhum eğitimci-yazar Memduh Yavuz Süslü’den duyduğu onun bir kıssasını şöyle nakleder:

Ahmet Ağa’nın komşularından birisi hacca gitmiş. Takdir edersiniz ki o dönemlerde Konya’dan hac yolculuğu pek uzun sürerdi. Hacı adayı Mekke’ye varmış, bir yere yerleşmiş. Tavaf gününü beklediği sıralarda bir gün canı Konya’nın ünlü un helvasını çekmiş ve: “Ah bir helva yapan olsa da yesem” diye düşünmüş. Ahmet Ağa o gün hacı adayının buradaki evine giderek, evin hanımına: “Canım helva çekti. Bolca bir helva pişir, çıkıla, bir saat sonra gelip alayım” demiş ve sıvışmış. Kadın: “Mahallenin yoksulu, canı pek çekmiştir” demiş, bir saat içinde helvayı pişirip, bakır iri bir lengeriye koyup çıkınlamış ve Ahmet Ağa’ya vermiş. Mekke’deki hacı adayı, yatsıyı kıldıktan sonra kaldığı yere gelince bir çıkın görmüş, açmış, bakmış… Ne görsün?.. Biraz önce canının çektiği un helvası değil mi!.. Şaşmış ve helvayı yemiş.

Adamcağız hacdan döndükten sonra eşi olan hanım helva çıkınını hacının eşyaları arasında görünce şaşırmış, “Efendi, bu çıkını nereden aldın?” diye sormuş. Hacı olanları anlatınca kadın şaşalamış, o da Ahmet Ağa’nın istediği helvayı hatırlayıp kocasına anlatmış (Sural 02.01.197: 3).

Sait Ağa
Yine kırk yıl önceleri vefat ettiğini sandığım bir de Sait Ağa vardı. Onun da üstü başı düzgün ve bakımlı idi. Bembeyaz sakalı kırmızıca yüzüne pek uygun düşer ve adamı güzelleştirirdi. Çokça mahallelerde dolaşır, kim ne verirse alır, fakat kimseden bir şey istemezdi. Sait Ağa’yı gören çocuklar etrafına dolar: “Bizi sektir Sait Ağa” diye bağrışırlardı. Rahmetli Sait Ağa o yaşlı hâli ve iri cüssesiyle çocuklaşır, bir çocuğun iki elinden tutarak “hop hop” diye çocuğu zıplatır ve sektirirdi. Çocuklar: “Beni de beni de…” diye bağrıştıkça sektirmekte olduğu çocuğun elini bırakır, bir diğerinin ellerinden tutarak aynı tempoyla onu sektirmeye başlardı (Sural 02.01.1976: 3).

Miyase’nin Oğlu
Konya’nın bayan güllerinden Miyase’nin biricik oğludur. Adı Hüseyin olmasına rağmen “Miyase’nin Oğlu” olarak tanınmıştı. Üzerine, eski madenî paralar dikilmiş bir palaskaya bağlı iki omuzlarından çaprazlama geçirilmiş yine iki kılıç taşır, külot pantolonunun paçaları içeride kalmak üzere, uzun boğazlı siyah yün çorap giyerdi. Bu çorap çizme yerine geçerdi. Ayağında da vaketadan[3] yapılmış yemeni bulunurdu. O da sabahın erken saatlerinde çarşıya çıkar, sebze ve meyvecilerle, kasapların ve diğer esnafın mostralık mallarının üzerine elini sürer, bu işi dükkân atlamadan yapardı. Halk bunun da uğur getireceğine inanır, Kılıçlı Hüseyin’i âdeta beklerlerdi. Çok konuşmazdı, sessiz bir kişiliği vardı. Tüm esnafın mallarına elini sürdükten sonra, işini tamamlayan insanların rahatlığı içinde çarşı pazar dolaşır, kimseden bir şey istemez; verilen sadakaları ise kabul ederdi (Sural 03.01.1976: 3).

Hamza (Şembil)
Bazı Konyalılarca “Şembil” olarak bilinen (Odabaşı 1998: 188) Hamza, Konya’da birdenbire ortaya çıkmış, uzun yıllar burada yaşamış ve burada vefat etmişti. Belki Hintli, belki Pakistanlı idi. Nereden geldiği, niçin geldiği bilinememiştir. Kapı Camii’nin kuzeyindeki taşlıkta, yaz kış, yıllarca yatmış kalkmış ve sonra ölmüştür.

Dil bilmez, her rast gelen adamın sadakasını kabul etmez, hiç kimseyle konuşmazdı. Nadiren kendi kendine bir şeyler mırıldandığı görülürdü. Kış aylarının kuru ayazlarında, o taşlığa konulmuş olan ticari eşya sandıklarının içinde nasıl yatardı, nasıl olup da hastalanmazdı, şaşılası bir şeydi. Diğer meczuplar gibi o da camiye, cemaate düşkündü. Namaz kılmasını o da bilmezdi, ama gerek namaz vakitlerinde ve gerekse vakit aralarında, durmadan namaz kılar, daha doğrusu yatar kalkardı. Devamlı olarak Kapı Camii çevresinde dolanır durur, bu çevreden dışarıya pek çıkmazdı. Ne yer ne içer kimse bilmezdi (Sural 05.01.1976: 3).

Silleli İsmail (Pirali)

Silleli İsmail (Pirali)
Silleli İsmail ya da nam-ı diğer Pirali, çocukluk ve gençlik yıllarımda yolumun en çok kesiştiği güllerdendi. Ona dair bilgiler hemşerisi ve emekli eğitimcilerden Yaşar Barışık’a aittir.

1341 (1925) yılında Sille’de doğdu. Babasının adı Mehmet, anasının adı Kezban’dır. Bazı büyükler bunun doğuştan meczup olduğu konusunda hemfikirdirler. 1995 yılında Zafer Meydanı’nda, Camlı Köşk adı ile bilinen çay bahçesinin önündeki alanda hakkın rahmetine kavuşmuştur. Allah’ın veli kullarından olduğuna inanılır, pek çok kerameti anlatılırdı. Konyalı olup da onunla bir anısı olmayan yok gibidir. Kesinlikle bir vesile ile onunla tanışmıştır kişiler. Mücellitlerden tuzcu Derviş İldiz çok kez onu hacda görmüştür. Yaşadıklarını “Bende kalsın” diye aktarmadı. Yine Konya’nın tanınmış eğitimcilerinden ve Tekvando hocası Kayhan Aytar da görüşmemizde gözleri dolu dolu olarak bana: “O anlatılmaz, yaşanır” dedi… “Siz onu gece yarısından sonra hiç gördünüz mü?.. Gece yarısı onun kokusunun güzelliğine dayanamazsınız; o benim manevi babam oldu” dedi.

İsmail Ağa 1987 yılında bir trafik kazası geçirmişti. Evinde iki ayağı kırık şekilde yatarken biz de bir arkadaşım ile ziyarete gittik onu. Evi küçük ama yüreği kocaman olan bu zat hemen orada o yıllar 67 ilden insanlar vardı ziyarete gelen. Hemen iki kişiye sen, sen, diye hitap ederek onları oturdukları yerden kaldırdı ve bizi oturttu oraya. “Sizin zamanınız doldu, hadi gidin” dedi.

İsmail Ağa eğer bir kişinin sıkıntısını hissederse, ona -işte ne kadar dediyse- şu parayı ver; yoksa şöyle şöyle olacak derdi. Vermeyenlerin vay hâline! Rahmetli her gün o yıllar açık olan şimdiki Beşyol’dan girişte bulunan Mehmet Emin abinin kahvesine sabah erken saatlerde gelir ve ilk gelen kim ise ona çay söylettirirdi. Yine bir gün zaman zaman çayını içtiği bir hemşehrimiz gelir kahveye erken saatte.

Sıkıntılıdır o gün… (Bu kişi bunu anlattığında n’olur ismimi söyleme dediği için ismini belirtmeyeceğim) Her gün İsmail Ağa’ya çay söyleyen bu zat düşünceli şekilde kahveye girince İsmail Ağa hemen kahveciye: “Bugün çaylar benden” der. Çaycı çayları doldururken bu kişinin cebine bir miktar para koyar ve derki sessizce: “Git arabana mazotunu al. Çalış, senedini öde” dedikten sonra: “Yarın paramı isterim haaaa!” diye de takılır. O zat o gün akşama kadar çalışır ve mazot parasıyla senet borcunun daha fazlasını kazanır. Ertesi gün gelir ve parayı İsmail Ağa’ya verdiğinde rahmetli sadece verdiği parayı alır ve gider…

Mustafa Ertan Seğmenoğlu anlatıyor: “1974 yılıydı. Pirali İsmail, Tahir Paşa Camii köşesinde oturuyordu. Geçerken beni çağırdı. Ne var, diye biraz alaylı şekilde yanına yaklaştım. 2,5 lira ver, dedi. Para varken yok, dedim. Hani o zaman iyi para. Bana üç dersten kalacağımı söyledi. O sene üç dersten kalmıştım.

Bir ara Sarayönü’ne gitmiştim. Ana caddeden bir sokak batıdaki ikinci caddede dikkatimi çeken bir şey oldu. Pirali İsmail inşaatta çalışıyordu. Gözlerime inanamadım. Devinemeyen, zorla yerinden kaldırılan İsmail Ağa ip doma ile harç çekiyor. Bana baktı kafasını çevirdi, devam… Beş dakika kadar takip ettim çalışmasını. Sonra yoluma devam ettim. Bu olaydan sonra İsmail’e takılanları hep uyardım.”

Silleli İsmail hasta yatağında…
Fotoğraf Kaynak: www.sille.net.tr

Ladikli Ahmet Ağa’nın kızından torunu İsmet Eser abimiz Ladik’i bir ziyaretim esnasında anlatmıştı.

“Gece yarısı saat üç, üç buçuk suları idi. Kapı zili ve kapı öyle çalınıyordu ki; korkup hemen kapıya gittim. Baktım ki karşımda gecenin bu karanlığında Pirali İsmail Ağa… Şaşırdım. Bana bir baktı, o an o bakışından çok korktum. ‘Ulan bu saatte yatılır mı kalllkk!’ dedi. ‘Senden dua bekler sense yatıyorsun’ deyince azıcık kendime gelir gibi oldum. Sonra kaşla göz arsı kayboldu rahmetli. Vardır bunda bir hayır dedim… Tabii tekrar uyumak mümkün mü? Hemen abdest alıp dedeme bir Kur’an okudum. Bu esnada sabah olmuş, ezanlar okunuyor. Herkes kalkar. Namazdan sonra kahvaltı sofrasında İsmet Eser’in o yıllarda Sarayönü İmam Hatip Lisesine giden kızı baba, der. ‘Bu gece bir rüya gördüm. Okulda öğretmenimiz kompozisyondan imtihan yaptı ve benim kâğıdım birinci oldu.’ der. İnşallah kızım, der İsmet Bey de. Kızı: ‘Ama baba konusunu sormadın ki!’ deyince, ‘Tamam söyle neymiş konusu?’ deyince kızı: ‘Pirali İsmail’di’ der. Bunun üzerine İsmet Eser’i bir düşünce alır. Akşam olmuş… Ve bir haber Konya’dan… İsmail Türe ölmüştür. Giderayak Pirali İsmail Ağa bana bazı görevlerimi hatırlattı.”

Rahmetlinin ölümü de çok ilgi çekicidir. Camlı Köşk’ün önünde otururken bir polis otosu oradan geçmektedir. İçlerinden birisini çağırır ve oğlum işte beni yarım saat sonra burada bir kontrol et der. Polis, ne hayır, deyince sen yarım saat sonra gel, der tekrar. Tam yarım saat geçtikten sonra polisler tekrar geldiğinde İsmail Ağa rahmet-i Rahman’a kavuşmuştur (Barışık ts.).

Parsanalı Mustafa

Parsanalı Mustafa
Konya Çarşı’sının son gülüdür. Çarşıda genellikle Kapı Camii çevresinde eğleşirdi. 25-30 sene öncelerine kadar –bizim gençlik yıllarımızda- Kapı Camii’nin musalla taşına bir tabut konmuşsa, dolaştığı her sokakta, rast geldiği kişilerin ta gözlerinin içine bakarak yüksek perdeden ve gayet ciddi olarak “Kapı Camii’nde ölü va, ölü va…” diyerek bunu haber verirdi. İhtiyarlık döneminde bu âdetini bırakan Mustafa, çokluk namaz çıkışlarında Kapı Camii’nin kuzey kapısı önünü bekler, gözüne kestirdiği bir kişinin önüne geçer, kendisine kıyafet almasını isterdi. Bu hususta ısrarcı değildi. Lakin onun arzusunu çok az insan geri çevirirdi. Son demlerinde onu sıklıkla giydiren kayınbiraderim olan esnaf, adaşı (Şahan) idi. Mustafa dükkânında giydirildikten sonra mutlaka giydiği ceketin iç tarafına büyük bir cep ilave ettirilirdi.

Bir keresinde ona ben de yakalanmıştım. Tevafuka bakın ki ramazanın, tıpkı şimdiki gibi kiraz mevsimine denk geldiği günlerden bir gündü. Çıkrıkçılar İçi’ne henüz adım atmıştım. Malum sokakta insan selinden güçlükle yol alınıyordu. Bu insan kalabalığının arasında birden Mustafa ile göz göze geldik. Önüme geçti, manavın önündeki meyveleri işaretle zor anlaşılır biçimde: “Bana şunlardan al” dedi. O yıllarda Çıkrıkçılar’ın girişindeki lokantalar, ramazan vesilesiyle asıl işlerini askıya alır, dükkânlarını manava çevirirlerdi. Mustafa’nın işaret ettiği tablalara vardık. Tablalarda turfanda sebze türleriyle yeşillikler de bulunsa da; erik, kiraz, kayısı gibi, insanın nefsini azdırıcı, turfanda yaz meyveleri nazarları daha bir celbediyordu. Selam verdiğim, geçici manav, aynı sıcaklıkta selamımı aldıktan sonra yutkunarak: “Abicim, bunların fiyatları baya pahalı be…” uyarısını ihmal etmedi. Kendi kazancından önce benim cüzdanımı düşünen bu Ahi nesline: “Olsun abicim” dedim “Bunca kalabalıkta Mustafa beni buldu. Bu Allah’ın bir lütfudur. Geri çevirmememiz lazım” demem üzerine esnaf biraz rahatlar gibi olduysa da; Mustafa’nın istediklerini tabladan kese kâğıtlarına korken avucunun çapını hep küçük tutmuştu.

Parsanalı’nın tabutu taşıyan binler…

Vefatında, bunu haberleştiren bütün mahallî gazeteler onun yaşının 108 olduğunu belirttiler. Vefat tarihi 17 Şubat 2014 olduğuna göre o, 1906 yılında doğmuş olmalıdır. Ona dair en kapsamlı bilgiler, bir akrabası ve onu iyi tanıyan birkaç esnafla gerçekleştirilip 17.12.2014 tarihinde de isimsiz olarak Konya Postası’nda yayımlanan bir röportajda yer almaktadır. Bu röportajda, halasının oğlu olan Rahim Bey’in (yaşı 81) verdiği bilgilere göre Mustafa aslen Bozkırlıdır. Babası Bozkır’da bir cinayet işleyerek cezaevine düşmüş. Rahim Bey’in dedesi de Bozkır Cezaevinde başgardiyanmış. Babası cezaevindeyken Rahim Bey’in halası ile evlendirilmiş. Mustafa’nın doğumundan bir müddet sonra annesi ölünce bakımını dayısı olan Rahim Bey’in babası üstlenmiş. Ölünceye kadar da bu aile ile birlikte yaşamayı sürdürmüş.

Mustafa’yı en iyi tanıyanlardan ayakkabıcı esnafı Hüseyin Pekyatırmacı’nın (Konya, 1934 doğumlu) onun hakkında verdiği bilgiler de şöyledir:

Gençlik yıllarında sabah erkenden yola çıkarak yayan çarşıya gelen Mustafa, yolda gelirken yolulun üstünde olup da sabah namazı vakti ışığı yanmayan evlerin kapılarını çalarak onları sabah namazına kaldırırmış. Kendisi vakit namazlarını kılmaz, sadece Cuma namazlarını, o da Selimiye Camii’nde olmak üzere, kılarmış. Selimiye Camii’nin restorasyon sebebiyle ibadete kapalı olduğu aylarda cumalarını Kapı Camii’nde kılmaya başlamış ve bir daha bu camiyi bırakmamıştır.

Pekyatırmacı, onunla ilgili sözlerini şöyle tamamlar:

“Mehmet Aksu vardı Konya eski Emniyet Müdürü. Konya’ya geldiği zaman mutlaka Mustafa Efendi’yi bulur ve onun ihtiyaçlarını görürdü. En büyük özelliklerinden birisi de herkesten istemez, herkesten talep etmezdi. Hatta herkesin verdiğini de almazdı. Aldığı eşyaların çoğunu da bizim buraya getirirdi. Ceket, pantolon, pardösü, ayakkabı, mest-lastik, yeni yeni aldırır ve bizim yukarıda birikirdi. Biz de bunları hayır kurumlarına gönderir, dağıttırırdık. İlk zamanlarda aldığı şeyleri eve götürürdü. ‘Cici abam’ derdi, yengesi vardı, o büyüttü onu. Bize: ‘Yeter artık bizim buraya getirmeyin burada çok var, siz münasip yere dağıtın’ diye ruhsat verdiler bize. Adapazarı depremi olduğunda bir minibüs dolusu eşyayı oraya gönderdik ve bir tanıdık vasıtasıyla dağıttırdık. Evet, yeni yeni eşyalar aldırıyor, ama bunun bir hikmeti var. Bu zatın hikmetsiz bir hareketi olmadı hiç.” (Anonim 2014b).

Onunla ilgili olarak anlatılan birçok menkıbe ve latifeden bazıları şunlardır:

Parsanalı, Kapı Camii’nin kuzey kapısı eşiklerinde…

Kuruyemişçi Ali Yiğin anlatıyor:

“Bir gün Kapu Camii’ne gitmiştim Mustafa Efendiyi almak için. ‘Beni müdürüme götür’ dedi. O zaman Emniyet Müdürümüz Mehmet Aksu idi. ‘Hadi götürüyüm’ dedim. Mesai bitmiş haberim yok. Girdik. Girişte etrafımızı polis koridoru sardı. Emniyete giriyoruz, ‘Dur, in aşağıya!’ dediler. İndik, arabanın altını kontrol ediyorlar. Ben şaşırdım kaldım ne diyeceğimi de bilemedim. Karşıda park bahçe düzenlemesi varmış, oradan görüp kucağını açarak ‘Mustafa abim gelmiş’ diye Konya Emniyet Müdürü Mehmet Aksu karşıladı bizi ve makamına çıkardı. O umreden yeni gelmiş, bize zemzem hurma ikram etti. Belki de Mustafa Efendi’nin ‘Beni götür’ dediği ‘mübarek olsun’ demek içinmiş. Müdürüm daha sonra bize de bi eskort verdi bizi eve kadar getirdi.”

Rahim Efendi’den…

“Bir taksiciyi durdurmuş. Beni kapı camisine atıver demiş. Taksici Sille’ye gidiyormuş müşteri almaya. ‘Beni bi bırak ta öyle git’ demiş Mustafa Efendi. Taksici de ‘Mustafa git şimdi, müşteriye gidiyorum’ demiş. Sonra çıkmış taksici yola. Sille’ye varmadan bir köprü var, ‘Davudun Köprüsü’ denir. Orada Mustafa Efendi taksiciden önce varmış ve tekrar durdurmuş taksiyi. Taksici şaşırmış, Mustafa Efendi tekrar ‘Beni bi Kapu Camisi’nin oraya götür’ demiş. Taksici yine ‘Mustafa vaktim yok müşteri bekliyor’ demiş. Mustafa Efendi ise ‘Senin zamanın var, zamanı dert etme’ demiş. Taksici Mustafa Efendiyi oradan almış Kapu Camii’ne bırakmış ve tekrar dönmüş. Müşteriyi almaya Sille’ye vardığında daha hâlâ üç dakikası varmış.”

“Birisi bağ suluyormuş uyumuş adam. Açmış suyu puştaya (üzüm sulaması). Su akmış, akmış dolmuş. Dolunca taşmış, Adam rüyasında Mustafa Efendi’yi görmüş: ‘Kalk, kalk evin göçecek, eve su doluyor!’ demiş. Adam kalkmış bir bakmış ki evin içine su doluyor, hemen suyu kapatmış.”

Hüseyin Pekyatırmacı’dan…

“Her gün günde birkaç kere olmak üzere burada üstünü soyunur buraya bırakır ve karşı tuvalete çıkardı. Kendisi tuvalet ihtiyacını günde 3-4 defa giderirdi. Son zamanlarında ise üzerini ve etrafını batırmaya başladı. Bizim bu emekli arkadaşımız Resul Dündar hemen varır üzerini çıkartır temizler yeni çamaşır alır giydirirdi. Son zamanlarında Resul’ün biraz zoruna gitmeye başladı. Sonra bizim Resul Mustafa Efendi’yi küstürüyor. Sordum ‘Ne dedin’ diye. ‘Abi bi şey demedim; ama kalben buğz ettim’ dedi. O tarihten sonra bir daha tuvalete girmedi.”

“Bir gün bir zat geldi buraya alışveriş için, o sırada Mustafa Efendi geldi. Bu zat hâlen sağ. O zat anlatmaya başladı: ‘Ben, hafız amca var, halıcı, onunla birlikte Uşak’ta otelde kalıyoruz’ dedi. Sene 70’li yıllardı. Meşhur bir Gediz depremi olmuştu. Gece Mustafa Efendi otel odasına geldi ve ‘Kalk kalk deprem olacak’ dedi ve anlatmaya devam etti. Ben oturuma geldim. Hacı hafız da uyandı artık ve bana ‘Ne oldu’ diye sordu. Ben de Parsanalı Mustafa Efendi geldi deprem olacak diye beni uyandırdı, dedim. O da bana: ‘Sen okumadan yatmışsındır. Oku yeniden yat’ dedi. Daha kafaları yastığa koyar koymaz birimiz bi tarafa öbürümüz diğer tarafa devrildik depremin sarsıntısıyla’ diye anlattı. Şimdi biz bunu rüya âlemi olarak görüyoruz ama işin ilginç yanı şu, bu arkadaş ‘Konya’ya geldik, Mustafa Efendi karşıma çıktı ve ‘Size nasıl depremi haber verdim ya’ dedi. Demek ki Mustafa Efendi bizzat Uşak’taki otele gidiyor ve kaldırıp depremi haber verip ve dönüyor.”

“Şahit olan insanlar var, bazen anlatırlar: Gece kabristanlıktan ses geliyor. Kuvvetle muhtemel Üçler olabilir. Şöyle hafiften eğilip bakıyor, Parsanalı Mustafa Efendi’nin de dâhil olduğu 7-8 kişilik bir grup meczup. Bunlar karar veriyorlarmış. ‘Falan valiyi değiştiriyoruz, şunu yapıyoruz, bunu yapıyoruz’ diye… Orada aldıkları karar ise resmen ilan ediliyormuş. Bunlar böyle bir meczup işte. Eskiden Konya’nın eşrafı bunları ramazanda at arabasıyla iftara evlerine götürürlerdi. Biz meczup diyip geçiyoruz.” (Anonim 2014b)

Düt Selahattin
Çocukluk yıllarımda anne dedemlerin Çiftemerdiven Mahallesi, Saray Sokağı’ndaki (günümüzde Ahmet Özdemir Sokağı) evlerine gittiğimde mutlaka görürdüm Düt Selahattin’i. Galiba bu semtte oturuyordu. Ufak tefek yapılıydı ve sanıyorum 30’lu yaşlarındaydı. Çoğunlukla askılı kısa pantolon giyerdi. Bu kıyafeti ve ufak tefe yapısıyla yaşlı bir çocuğu andırırdı. Kimseye bir zararı bulunmayan Selahattin’in en dikkat çekici özelliği bir butona basarmışçasına başının üzerine parmakla basıldığında “düüüt” diye ötmesiydi. Zaten bu özelliğinden dolayı herkes onu Düt Selahattin olarak bilirdi.

Tut Salma Helil
İyi bir aileden geldiği söylenirdi. Daima elinde urganla dolaşır, İstanbul Caddesi’nde yük taşıyarak hamallık yapardı. Sakin bir adam olmasına rağmen “Helil, tut salma!” denildiği zaman kızar, köpürür ve elindeki yükü atarak kendisini kızdıranın arkasından koşardı. Kızdığında pes perdeden naralar atardı. Sakin zamanlarında kendisine sorulan soruları cevaplandırırdı. “Helil güvercin çeşitlerini anlat.” diyen olursa Konya güvercinlerinin cins ve özelliklerini bir bir sayardı (Odabaşı 1998: 188).

Deli Veli
Bir ayağı sakat olan Deli Veli, Doğanlar Mahallesi halkından idi. Bu da daima duvar diplerinde oturur ve ayağını uzatarak, elini kulağına atar, gazeller çekerdi. Sesi güzeldi. Okuduğu gazeller arasında en güzeli “Yeşil Kurbağalar” idi. Bu gazeli acıklı sesiyle çok güzel okur, aldığı bahşişleri önüne açtığı bir mendil ile toplardı (Odabaşı 1998: 188).

Bastonlu Hasan
Burma bıyıklı idi. Elindeki bastonuyla yerleri titreterek efevari yürür. Bazen keyfe gelirse elindeki bastonu saz gibi kullanarak, şarkılar söylerdi.

Amançi
Ağzı burnu salyalı ve konuşma özürlü birisi idi (Odabaşı 1998: 190).

[1] Günümüzde Karatay ilçesine bağlı Akçeşme Mahallesi’nde, Mahmut Dede Sokağı üzerinde yer alan cami.
[2] nekre: Komik, nükteci.
[3] vaketa: İnek derisinden bir tür ince meşin.